Wczesny dostęp (Early Access) przez lata budził spore kontrowersje. Gracze wielokrotnie sparzyli się na projektach, które po zebraniu funduszy zostawały porzucone przez twórców lub na zawsze utknęły w tzw. „deweloperskim piekle”. Istnieje jednak grupa deweloperów, którzy potraktowali tę formę finansowania i dystrybucji jako obietnicę. Dla nich Early Access stał się poligonem doświadczalnym, miejscem na dialog ze społecznością i fundamentem pod zbudowanie arcydzieł.
Do dziś dość niewiele gier opuściło Wczesny Dostęp. Ponadto nie wszystkie, które go opuściły, zadowoliły graczy. Dziś omówię jednak te, w które na pewno warto zagrać – jeśli jeszcze nie mieliście takiej okazji.
Baldur’s Gate 3
Trudno zacząć to zestawienie od innego tytułu. Kiedy studio Larian ogłosiło, że Baldur’s Gate 3 trafi do wczesnego dostępu w październiku 2020 roku, wielu fanów klasycznych izometrycznych RPG kręciło nosem. Pierwszy akt gry, choć imponujący, był pełen błędów, urwanych wątków i niedociągnięć optymalizacyjnych. Belgijscy deweloperzy spędzili jednak w Early Accessie niemal trzy lata, skrupulatnie analizując każdą przesłaną przez graczy opinię.
Efekt? Premiera wersji 1.0 w sierpniu 2023 roku okazała się jednym z największych wydarzeń w nowoczesnej historii gier wideo. Larian Studios dostarczyło produkt kompletny, gigantyczny i dopracowany pod kątem scenariuszowym w sposób, który zawstydził największe korporacje branżowe. Swoboda wyboru, głębia mechanik opartych na piątej edycji Dungeons & Dragons oraz niesamowite relacje z towarzyszami sprawiły, że Baldur’s Gate 3 zgarnęło niemal wszystkie możliwe nagrody Gry Roku. To absolutny wzorzec tego, jak powinien wyglądać proces Early Accessu przy projektach o skali AAA.
Hades
Zanim Supergiant Games stworzyło Hadesa, studio było znane z liniowych, artystycznych perełek, takich jak Bastion czy Transistor. Decyzja o wejściu w gatunek roguelike oraz wydanie gry we wczesnym dostępie pod koniec 2018 roku była ogromnym ryzykiem. Twórcy postanowili jednak podejść do tematu inaczej: zamiast traktować Early Access jako sposób na łatanie technicznych dziur, wykorzystali go do budowania narracji.
Z każdą kolejną aktualizacją gracze otrzymywali nie tylko nowe bronie i boskie dary, ale też rozbudowane dialogi oraz unikalne interakcje między postaciami w Domu Hadesa. Gdy we wrześniu 2020 roku zadebiutowała wersja 1.0, świat ujrzał roguelike’a idealnego. Historia Zagreusa próbującego wyrwać się z podziemi swojego ojca urzekała dynamicznym, niezwykle satysfakcjonującym systemem walki, fenomenalną oprawą audiowizualną i fabułą, która – co rzadkie w tym gatunku – napędzała każdą kolejną porażkę, czyniąc ją integralną częścią zabawy.
Hades II
Idąc za ciosem, Supergiant Games podjęło decyzję, która zaskoczyła wielu – stworzyło swój pierwszy w historii sequel, wprowadzając Hades II do wczesnego dostępu w maju 2024 roku. Tym razem gracze wcielili się w Melinoë, księżniczkę podziemi i siostrę Zagreusa, a ich celem stało się zgładzenie Tytana Czasu, Chronosa.
Nauki wyciągnięte z pierwszej części zaowocowały tym, że Hades II już w pierwszym dniu Early Accessu oferował więcej zawartości niż pierwowzór w swojej ostatecznej wersji. Twórcy spędzili ponad rok na polerowaniu mechanik czarnej magii, wprowadzaniu unikalnych chowańców i balansowaniu potężnych klątw. Oficjalna premiera wersji 1.0 we wrześniu 2025 roku udowodniła, że Supergiant Games opanowało formułę wczesnego dostępu do perfekcji. Gra rozwinęła mitologię uniwersum, zaoferowała głębszy, bardziej strategiczny system walki i potwierdziła, że odpowiednio prowadzony Early Access potrafi uczynić z doskonałego konceptu jeszcze większe arcydzieło.
Satisfactory
Gry polegające na automatyzacji produkcji kojarzą się głównie z widokiem izometrycznym albo widokiem z góry, czego najlepszym przykładem jest kultowe Factorio. Studio Coffee Stain postanowiło przenieść tę formułę w pełen trójwymiar i perspektywę pierwszoosobową, oddając w ręce graczy Satisfactory. Gra zadebiutowała we wczesnym dostępie w 2019 roku i spędziła w nim pięć lat.
Kluczem do sukcesu Satisfactory była niesamowita cierpliwość deweloperów oraz stały dialog z inżynierami-amatorami z całego świata. Zmiany w silniku graficznym (przejście na Unreal Engine 5), przebudowa systemów transportu, dodanie pociągów, dronów, elektrowni atomowych oraz zaawansowanych systemów logistycznych – to wszystko działo się na oczach i przy czynnym udziale społeczności. Premiera wersji 1.0 jesienią 2024 roku przyniosła upragniony finał fabularny i ostateczne szlify technologiczne. Projekt udowodnił, że budowanie wielopoziomowych, gigantycznych fabryk na obcej planecie w widoku FPP potrafi wciągnąć na setki godzin, a Early Access był niezbędny, by tak skomplikowana symulacja fizyczna i logistyczna działała bez zarzut
DayZ
Historia DayZ to opowieść o wyboistej drodze, która ostatecznie doprowadziła do sukcesu. Jako samodzielna produkcja (będąca wcześniej niezwykle popularną modyfikacją do ARMA 2), gra trafiła na Steam w grudniu 2013 roku. Przez wiele lat stała się synonimem wszystkiego, co najgorsze we wczesnym dostępie – powolnego rozwoju, wszechobecnych bugów, cheaterów i permanentnego braku optymalizacji.
Jednak Bohemia Interactive nie poddała się. Zdecydowano się na drastyczny krok: przepisanie gry na zupełnie nowy silnik Enfusion, co opóźniło premierę, ale dało produkcji drugie życie. Gdy pod koniec 2018 roku DayZ w końcu opuściło Early Access z wersją 1.0, gra była nie do poznania. Dziś, po latach dalszego rozwoju i licznych aktualizacjach, DayZ przeżywa swoją drugą młodość, i ma sporą stałą bazę graczy na Steamie. To bezwzględny, surowy i niezwykle klimatyczny symulator przetrwania w świecie apokalipsy zombie, który udowodnił, że nawet z największego kryzysu wczesnego dostępu można wyjść obronną ręką.
Palworld
Palworld to bez wątpienia jedna z największych niespodzianek i najbardziej spektakularnych premier wczesnego dostępu ostatnich lat. Kiedy gra studia Pocketpair zadebiutowała w styczniu 2024 roku, świat oszalał na punkcie produkcji okrzykniętej mianem „Pokemonów z bronią palną”. Połączenie mechanik przetrwania, budowania bazy oraz łapania i automatyzacji pracy stworków (Pals) przyciągnęło przed ekrany miliony graczy jednocześnie.
W ostatnim czasie deweloperzy gry musieli stawić czoła wielu problemom, w tym zagrożeniu ze strony Nintendo, ale wysiłek popłacił, bo w końcu, 10 lipca bieżącego roku, doczekaliśmy się debiutu wersji 1.0, wraz z nowymi regionami i stworkami. Co więcej, gra w końcu otworzyła przed graczami mistyczne, wyczekiwane od lat Drzewo Świata. Nie pozostaje nic innego, jak grać.
Subnautica
Zestawienie zamyka Subnautica, czyli produkcja, która udowodniła, że gra survivalowa może posiadać genialnie poprowadzoną, tajemniczą fabułę. Studio Unknown Worlds Entertainment wydało swój podwodny projekt we wczesnym dostępie pod koniec 2014 roku. Początkowo była to prosta piaskownica, w której gracz musiał głównie dbać o zapasy tlenu i zbierać surowce z rafy koralowej.
Deweloperzy obrali jednak unikalną strategię: stworzyli otwarte narzędzie do raportowania błędów i sugestii bezpośrednio z poziomu gry. Dzięki temu fani mieli realny wpływ na to, jakie pojazdy (jak kultowy Seamoth czy gigantyczny Cyclops) trafiały do gry oraz jak projektowano kolejne, coraz głębsze i bardziej przerażające biomy. Oficjalna premiera w styczniu 2018 roku pokazała, jak niesamowitym doświadczeniem może być eksploracja oceanu na obcej planecie 4546B. Subnautica do dziś pozostaje niedoścignionym wzorem budowania klimatu izolacji, fascynacji podwodnym światem oraz pierwotnego strachu przed głębinami (talasofobii).
